مۆنۆمێنتی شاری هەڵەبجە یان یادەوەری قوربانیانی هەڵەبجە بەیادێكی گرنگ و پیرۆز دادەنرێت بۆ نەتەوەی كورد و بەتایبەت خەڵكی هەڵەبجە. ئەم مۆنۆمێنتە وەك یادەوەرییەك بۆ قوربانیانی كیمیابارانی هەڵەبجە دروست كراوە كە لە 16ی مارسی 1988 ڕوویدا.
پێش ئەوەی باسی مۆنۆمێنتەكە بكەین، پێویستە تیشك بخەینە سەر كارەساتەكە خۆی. لە 16ی مارسی 1988، فڕۆكەكانی ڕژێمی بەعسی عێراق بە سەرۆكایەتی سەدام حوسێن هێرشێكی كیمیاویان كردە سەر شاری هەڵەبجە. لەم هێرشەدا چەندین جۆری گازی كیمیاوی بەكار هێنرا وەك گازی خەردەل و گازی ئەعساب. لە ئەنجامی ئەم هێرشەدا نزیكەی 5 هەزار هاوڵاتی بێ تاوان گیانیان لەدەست دا و هەزاران كەسی تریش بریندار بوون و كاریگەری درێژخایەنی تەندروستییان هەیە.
16ی مارسی 1988: ڕۆژی كارەساتی كیمیابارانی هەڵەبجە كە ساڵانە یادی دەكرێتەوە
مۆنۆمێنتی هەڵەبجە لە ناوەندی شاری هەڵەبجە هەڵكەوتووە. ئەم یادەوەرییە لە چەندین بەش پێكهاتووە:
پەیكەرێكی گەورە كە نیشاندەری دایكێكە كوڕەكەی لە باوەشدا گرتووە، ئەمە وێنەیەكی ناسراوە كە لە كاتی كیمیابارانەكەدا گیرابوو و بووە هێمای كارەساتەكە.
لە نزیك مۆنۆمێنتەكە مۆزەخانەیەك هەیە كە وێنە، بەڵگەنامە و كەلوپەلی قوربانیان و ڕزگاربووانی كیمیابارانەكەی تێدا پارێزراوە.
بەشێكی تری مۆنۆمێنتەكە گۆڕستانێكە كە چەندین قورباني كارەساتەكەی تێدا بە خاك سپێردراوە.
دەوروبەری مۆنۆمێنتەكە بە باخچە و ڕێڕەوی تایبەتی ڕازێنراوەتەوە كە سەردانكەران دەتوانن پیایدا بڕۆن و یادی قوربانیان بكەنەوە.
مۆنۆمێنتەكە شوێنێكە بۆ یادكردنەوە و ڕێزگرتن لە قوربانیانی كارەساتی هەڵەبجە.
ئەم مۆنۆمێنتە بەڵگەیەكی زیندووە بۆ سەلماندنی تاوانی جینۆساید دژی گەلی كورد.
سەردانكەران لەڕێی ئەم شوێنەوە دەتوانن زانیاری وەربگرن دەربارەی كارەساتەكە و كاریگەرییەكانی.
مۆنۆمێنتەكە ڕۆڵێكی گرنگی هەیە لە هۆشیاركردنەوەی نەوەكانی داهاتوو دەربارەی ئەو كارەساتە و ڕێگریكردن لە دووبارەبوونەوەی.
هەموو ساڵێك لە 16ی مارس، ڕێوڕەسمێكی تایبەت لە مۆنۆمێنتی هەڵەبجە ئەنجام دەدرێت و خەڵكێكی زۆر لە كوردستان و دەرەوەی كوردستان سەردانی دەكەن. هەروەها لە ڕۆژانی تریشدا، سەردانكەران لە ناوخۆ و دەرەوە ڕوو لەم شوێنە دەكەن بۆ یادكردنەوەی قوربانیانی كارەساتەكە و وەرگرتنی زانیاری زیاتر.